Bij het weerstandsvermogen worden de beschikbare weerstandscapaciteit en de in kaart gebrachte risico's, waar geen beheersmaatregel tegenover staat, tegen elkaar afgezet. Dit wordt uitgedrukt in de ratio weerstandsvermogen. De bandbreedte van deze ratio is opgenomen in de financiële verordening. Een ratio met een bandbreedte tussen 1,6 en 1,8 wordt als ruim voldoende gekwalificeerd. De financiële verordening geeft tevens de regels weer rond de berekening van het weerstandsvermogen.
Om een goed oordeel te kunnen geven over het weerstandsvermogen zijn twee elementen van belang: de beschikbare weerstandscapaciteit (A) en de benodigde weerstandscapaciteit (B).
A. Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de algemene reserve. In de Financiële verordening van Heemstede is bepaald dat stille reserves, de post onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit niet meegenomen worden in de berekening omdat de gemeente niet snel over deze middelen kan beschikken en omdat de OZB geen sluitpost is maar een laatste optie. Hiermee wijkt Heemstede af van het Gemeentelijk Toezichtskader van de provincie Noord-Holland. De algemene reserve bedraagt per 31-12-2025 € 31.888.790. Dit is exclusief de reserve "structureel dekkingsmiddel" van € 1.862.623. Formeel is dit een onderdeel van de algemene reserve. Inclusief de reserve " structureel dekkingsmiddel" is de algemene reserve € 33.751.413.
In de jaarrekening worden geen nieuwe risico's gedefinieerd maar wordt aangegeven of de in de begroting 2025 gedefinieerde risico's zich hebben voorgedaan en zo ja, wat de impact daarvan is geweest, In de jaarrekening worden de risico's uit de begroting afgezet tegen de werkelijk beschikbare weerstandscapaciteit. Hiermee wordt de ratio van het weerstandsvermogen in de jaarrekening vergelijkbaar met die van de begroting van hetzelfde boekjaar.
Structureel dekkingsmiddel
Bij de jaarrekening 2023 is besloten een reserve structureel dekkingsmiddel te vormen door storting van € 915.323 ten laste van het rekeningresultaat 2023. Daarna heeft de raad besloten nog € 947.300 bij te storten ten laste van het rekeningresultaat 2024. De reserve structureel dekkingsmiddel bedraagt daarmee € 1.862.623. De reserve kan binnen voorwaarden worden ingezet om het begrotingstekort structureel te dekken, voor zover het saldo dit toelaat en voldaan wordt aan de voorwaarden die gesteld worden aan de vorming van deze reserve. De reserve is formeel onderdeel van de algemene reserve. De inzet ter dekking van het structureel begrotingstekort is gebonden aan voorwaarden. Voorwaarden voor inzet en vorming van de reserve structureel dekkingsmiddel zijn:
- Maximaal 10% van het surplus van de algemene reserve mag worden ingezet als structureel dekkingsmiddel;
- De solvabiliteit moet minimaal 20% bedragen;
- Er moet sprake zijn van een adequate risico-inventarisatie met een voldoende weerstandsvermogen naar het oordeel van de provincie (toezichthouder).
Omdat deze reserve ingezet kan worden wordt ter dekking van het begrotingstekort wordt bij de berekening van het weerstandsvermogen geen rekening gehouden met het saldo van de reserve structureel dekkingsmiddel.
Het weerstandsvermogen exclusief de reeds gevormde reserve structureel dekkingsmiddel bedraagt afgerond € 31.888.790 per 31 december 2025 (zie balans, onderdeel eigen vermogen). Het surplus van de algemene reserve bestaat uit de stand van de algemene reserve minus de geïnventariseerde risico’s uit de begroting. De risico’s volgens de primaire begroting 2025 bedroegen € 5.187.000. Dat betekent dat het surplus € 26.701.790 bedraagt. De reserve structureel dekkingsmiddel mag maximaal 10% van € 26.701.790 bedragen oftewel € 2.670.179. Daarnaast bedraagt het solvabiliteitsratio meer dan 20% namelijk 58,6%. Dit betekent dat er nog ruimte is om maximaal € 807.556 in de reserve structureel dekkingsmiddel te storten.
Dit wordt niet voorgesteld bij de jaarrekening 2025. Het rekeningresultaat 2025 houdt onder meer verband met compensatie in het sociaal domein (compensatie Jeugd 2023 en 2024) waarbij uit wordt gegaan van mogelijke inzet voor Jeugdzorg in een later begrotingsjaar zodat dit bedrag beschikbaar moet blijven.
B. Benodigde weerstandscapaciteit ( de risico's)
Hierbij gaat het om de inventarisatie van de risico's die niet op een of andere manier zijn ondervangen en die een financieel gevolg kunnen hebben. Een risico is in dit verband een kans op het zich voordoen van een onvoorziene gebeurtenis met een financieel nadelig gevolg. De risico's zijn bij de begroting 2025 ingeschat op totaal € 5.187.000. Het zich werkelijk voorgedane risico is nihil. De risico's worden in deze paragraaf toegelicht.
Ratio weerstandsvermogen
Conform de huidige verordening is het weerstandsvermogen berekend op basis van de algemene reserve. De weerstandsratio moet minimaal tussen de 1,6 en 1,8 zijn. De reserve structureel dekkingsmiddel wordt hierbij buiten beschouwing gelaten.
De ratio van het weerstandsvermogen kan per 31 december 2025 als volgt worden berekend op basis van de ingeschatte risico's bij de begroting 2025 en de stand van de algemene reserve per 31 december 2025:
Ratio weerstandsvermogen | 2025 |
|---|---|
Beschikbare incidentele weerstandscapaciteit (A) | € 31.888.790 : € 5.187.000 = 6,15 |
De huidige ratio van 6,15 wijkt af van de begroting (4,5) en wordt als uitstekend beoordeeld op basis van de volgende normtabel:
Normtabel weerstandsvermogen | |
|---|---|
>=2,0 | Uitstekend |
1,4 - 2,0 | Ruim voldoende |
1,0 - 1,4 | Voldoende |
< 1,0 | Onvoldoende |
De toename van de ratio ten opzichte van de begroting ontstaat doordat in de primaire begroting 2025 nog geen rekening gehouden kon worden met de raadsbesluiten 2025 voor de reserve sociaal domein en de bestemmingsreserve Samen naar 30 km/h. De algemene reserve nam met € 4,5 miljoen toe ten opzichte van de begroting 2025. Dit werd voornamelijk veroorzaakt door het toevoegen van het saldo van de door de raad opgeheven reserve sociaal domein en het overhevelen van een deel van de bestemmingsreserve Samen naar 30 km/h omdat de bijbehorende investeringen door de raad gewijzigd werden.
Benodigde weerstandscapaciteit
De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald door de risico's die de gemeente loopt. De belangrijkste risico’s zijn in deze paragraaf opgenomen. De lijst moet worden beschouwd als een zo goed mogelijke inschatting op basis van de beschikbare informatie. Ingeschat wordt hoe groot de kans is dat de risico’s zich inderdaad voordoen.
Score | Risicokans | Gemiddelde risicokans |
|---|---|---|
1. laag | 0% - 25% | 12,50% |
2. gemiddeld | 25% - 50% | 37,50% |
3. hoog | 50% - 75% | 62,50% |
4. zeer hoog | 75% - 100% | 87,50% |
Risico’s uit groep 4 doen zich vrijwel zeker voor. Deze moeten verplicht worden afgedekt door het vormen van een voorziening. Er bestaan ook risico’s die door de hoogte niet afgedekt kunnen worden door de gemeente zelf. Waar mogelijk worden deze risico’s bij een verzekeraar ondergebracht. Dit geldt bijvoorbeeld voor aansprakelijkheid en brandschade. Maximale risico’s die lager zijn dan € 50.000 worden niet in de risico-inventarisatie betrokken. Deze moeten worden gedekt uit de lopende begroting.
Hierna volgt een samenvatting van de inventarisatie van de risico’s uit de begroting 2025 en wordt aangegeven of en voor hoeveel het risico zich daadwerkelijk heeft voorgedaan.
Bedragen x € 1.000 | 0 | |||||
Overzicht benodigde weerstandscapaciteit (B) | ||||||
Nr. | Risico’s | max. risico | kans | % | bedrag | voorgedaan |
|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Investeringsprojecten | 2.070 | Gemiddeld | 37,5% | 776 | 0 |
2 | BTW en VPB | 5.574 | Laag | 12,5% | 697 | 0 |
3 | Niet-verhaalbare planschades | 100 | Laag | 12,5% | 13 | 0 |
4 | Vaste formatie zonder structurele dekkingsmiddelen | 288 | Laag | 12,5% | 36 | 0 |
5 | Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) | 52 | n.v.t. | n.v.t | 52 | 0 |
6 | Gemeenschappelijke regeling Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland | 260 | Gemiddeld | 37,5% | 98 | 0 |
7 | Open einde regeling Participatiewet-inkomensdeel, IOAW, IOAZ en Bbz levensonderhoud | 1.538 | Hoog | 62,5% | 962 | 0 |
8 | Gemeentefonds btw-compensatiefonds | 2.600 | Gemiddeld | 37,5% | 975 | 0 |
9 | Bekostigingsregeling ontheemden Oekraïne | 4.095 | Laag | 12,5% | 512 | 0 |
10 | Garantstellingen leningen | 2.540 | Gemiddeld | 37,5% | 953 | 0 |
11 | Exit strategie ICT outsourcing | 300 | pm | 37,5% | 113 | 0 |
Maximaal risico | 19.417 | 0 | 5.187 | 0 | ||
Benodigde weerstandscapaciteit | 0 | |||||
Hieronder worden de risico's verder toegelicht.
1. Investeringsprojecten | |
Omschrijving | De gemeente loopt risico bij de investeringsprojecten. |
|---|---|
Kans | Gemiddeld |
Impact | In de periode 2025 – 2028 wordt in totaal voor € 39.323.691 aan grote projecten |
Voorgedaan risico | Geen. |
2. BTW en VPB | |
Omschrijving | De gemeente Heemstede nam deel aan het Horizontaal toezicht (HT). Hierbij werden de verantwoordelijkheden meer bij de organisatie zelf neergelegd aan de hand van 3 controlebegrippen met de belastingdienst: transparantie, vertrouwen en begrip. De spelregels waren vastgelegd in een convenant. Doel was tijdig signaleren van fiscale risico's door overleg met de belastingdienst. Hierdoor ontstond duidelijkheid over de fiscale positie en de belastingdienst hoefde minder snel tot een (regulier) boekenonderzoek te besluiten. Het huidige convenant HT is op 1 januari 2024 geëindigd. BTW Van de meeste uitgaven die de gemeente als overheid doet, kan de betaalde btw deels of geheel gedeclareerd worden bij het btw compensatiefonds (BCF). Daarnaast kan de gemeente de btw die zij als ondernemer betaalt in vooraftrek brengen (fiscale btw). Hoewel er controle op de juistheid van de btw-afdracht en declaraties bij het btw compensatiefonds plaatsvindt, kan een boekenonderzoek tot een naheffingsaanslag leiden. Ook met een convenant DHT is de kans op een boekenonderzoek aanwezig. Heemstede controleert met audits de juistheid van de boekingen. Op basis hiervan wordt het risico op een naheffing als laag beoordeeld. Vennootschapsbelasting (Vpb) Op 1 januari 2016 is de vennootschapsbelastingplicht voor publieke organisaties ingevoerd. De Wet op de vennootschapsbelasting (Vpb) is zo aangepast dat overheden ook belast kunnen worden voor economische activiteiten die ook door private ondernemingen (kunnen) worden uitgevoerd. Door deze wetswijziging vallen activiteiten waarvoor gemeenten als ondernemer optreden onder de Vpb. De gemeente heeft de gevolgen van de vennootschapsbelastingplicht in beeld gebracht. Op grond van uitgevoerde fiscale scans is vanaf 2016 het standpunt dat de gemeente niet onderworpen is aan Vpb-heffing. De gemeente is dus vooralsnog niet belastingplichtig en daarom wordt het risico voor wat betreft Vpb op p.m. gewaardeerd. Jaarlijks vindt een toets plaats op de Vpb. Hierbij wordt beoordeeld of er nieuwe activiteiten zijn die mogelijk onder de Vpb vallen. |
|---|---|
Kans | Laag |
Impact | Het financiële risico wordt beoordeeld aan de hand van de totaal gedeclareerde BTW over 2024 bij het BCF (€ 4.376.000) en de in 2024 in vooraftrek genomen BTW op aangifte (€ 1.202.000). In totaal betreft het € 5.578.000 aan gecompenseerde/in vooraftrek genomen BTW. Bij een laag risico van 12,5% komt dit neer op afgerond € 697.000. |
Voorgedaan risico | Het risico heeft zich niet voorgedaan. Uit suppletie-aangiften is per saldo € 33.300 BTW en BCF terugontvangen over voorgaande boekjaren (2019 en 2020). |
3. Niet-verhaalbare planschades | |
Omschrijving | Voor de afhandeling van claims inzake planschades met succes een beroep op externe expertise kan worden gedaan, blijven de uitkomsten van mogelijke procedures en risico's een onzekere factor. Nu de wet uitdrukkelijk de mogelijkheid biedt planschadeovereenkomsten aan te gaan, wordt dit ook standaard gedaan, waardoor de risico's tot een minimum beperkt blijven. Door het aangaan van een planschadeovereenkomst neemt de initiatiefnemer het risico van de planschade op zich. |
|---|---|
Kans | Laag |
Impact | Uitgaande van een laag risico en een claim van € 100.000 in 4 jaar wordt het incidentele risico berekend op afgerond € 13.000 (12,5% van € 100.000). |
Voorgedaan risico | Geen |
4. Vaste formatie zonder structurele dekkingsmiddelen | |
Omschrijving | Uitgangspunt bij vaste formatie, is dat dit gedekt wordt uit structurele middelen. Bij de begroting 2025 is dat niet altijd het geval. Uitgangspunt is dat als incidentele middelen komen te vervallen, de dekking komt uit de middelen voor de flexibele schil. |
|---|---|
Kans | Laag |
Impact | Op dit moment is berekend dat voor € 288.000 formatie in de begroting is opgenomen, waar geen structurele dekkingsmiddelen tegenover staan. Bij een laag risicoprofiel, komt dit neer op € 36.000. |
Voorgedaan risico | Geen. |
5. Veiligheidsregio Kennemerland (VRK) | |
Omschrijving | De VRK is de veiligheidsregio van de gemeenten Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Uitgeest, Velsen en Zandvoort. Elk jaar kwantificeert de VRK in haar eigen begroting haar risico's. In de begroting 2025 van de VRK tellen deze risico's op tot een bedrag van € 4,558 miljoen. |
|---|---|
Kans | We nemen het Heemsteedse aandeel in het ongedekte risico van de VRK op in de risico's van de gemeente. |
Impact | De VRK heeft een weerstandscapaciteit van 0,7 (€ 3.272.000). Dit betekent dat 30% van de risico's van de VRK (€ 1.286.000) niet afgedekt is binnen de gemeenschappelijke regeling. Heemstede vormt 4% van de VRK op basis van inwonertal. Het volgt dat afgerond € 52.000 van het risico van de veiligheidsregio door Heemstede gedragen wordt. |
Voorgedaan risico | De risico's hebben zich niet voorgedaan. Er zijn geen bijdragen over 2025 aan de VRK gedaan met betrekking tot niet afgedekte risico's. |
6. Gemeenschappelijke regeling Participatiebedrijf Zuid-Kennemerland (Spaarne Werkt) | |
Omschrijving | De deelnemende gemeenten zijn Bloemendaal, Haarlem, Heemstede en Zandvoort. Gemeenten moeten op contractniveau met Spaarne Werkt afspraken maken ten aanzien van het realiseren van Sociale Werkvoorziening (SW)-plaatsen, Nieuw Beschut werk, inwoners met een overbrugbare afstand tot de arbeidsmarkt en jongeren zonder startkwalificatie. De gemeenten ontvangen van het Rijk via de Integratie-uitkering Participatie gelden voor de WSW en Nieuw Beschut. De bijdrage aan het Participatiebedrijf wordt naar rato van deze gelden verdeeld. Op basis hiervan maakt de gemeente Heemstede in 2024 ca. 6,5 % uit van het totaal. Bij financiële tekorten zal Heemstede voor dit percentage worden aangesproken. |
|---|---|
Kans | p.m. |
Impact | Een extra exploitatietekort van de GR van bijvoorbeeld € 1 miljoen, betekent voor Heemstede een extra tekort op de WSW van 6,5% ofwel € 65.000. Het opgenomen risico voor 2025 t/m 2028 bedraagt € 260.000 (4 x € 65.000). Dit risico wordt gemiddeld ingeschat en wordt bepaald op 37,5% van € 260.000 is € 98.000. |
Voorgedaan risico | Geen |
7. Open einde regeling Participatiewet-inkomensdeel, IOAW, IOAZ en Bbz levensonderhoud | |
Omschrijving | Voor de PW, IOAW, IOAZ en Bbz levensonderhoud wordt door het Rijk een specifieke uitkering verstrekt. De huidige gedragslijn is dat het verschil tussen de bijstandslasten en de bijdrage van het Rijk in de bijstandslasten wordt verrekend met de reserve Participatiewet-inkomensdeel, IOAW, IOAZ en Bbz. In de nota reserves en voorzieningen – weerstandsvermogen 2023 is aangegeven dat bij een negatieve stand deze reserve zal worden aangevuld vanuit de algemene reserve. |
|---|---|
Kans | Hoog |
Impact | Na aftrek van de vangnetregeling van het Rijk bedragen de geraamde tekorten voor 2025 € 408.000, 2026 € 384.000, 2027 € 375.000 en 2028 € 375.000. De reserve Participatiewet-inkomensdeel, IOAW, IOAZ en Bbz bedraagt naar verwachting per eind 2024 € 4.000. Dit betekent voor de komende 4 jaar een risico van € 1.538.000 (+ € 408.000 + € 384.000 + € 375.000 + € 375.000 -/- € 4.000). Gelet op de onzekerheid in het verloop van de uitkeringsgerechtigden en de mate waarop het Rijk dit gaat compenseren, wordt de kans ingeschat op hoog. Uitgaande van een hoog risico van 62,5% bedraagt het incidentele risico 62,5% van € 1.538.000 is € 961.000. |
Voorgedaan risico | In 2025 was er geen sprake van een tekort en was er dus geen sprake van een aanvulling ten laste van de algemene reserve. |
8. Gemeentefonds | |
Omschrijving | De gemeente loopt het risico dat de inkomsten uit het Gemeentefonds lager uitvallen door aanpassingen op Rijksniveau. De inkomsten kunnen tegenvallen door een hogere besteding van het btw-compensatiefonds met als gevolg een lagere algemene uitkering uit het Gemeentefonds. De provincie Noord-Holland geeft gemeenten toestemming om structureel rekening te houden met de afrekening van het BCF (jaar t-1) in hun meerjarenbegroting. Heemstede ontvangt over 2023 een afrekening van € 650.000, wat betekent dat dit bedrag meerjarig als opbrengst stelpost mag worden opgenomen. Heemstede gaat er dus vanuit dat voor 2024 t/m 2028 evenveel ontvangen wordt uit BCF fonds als over 2023 en heeft voor die jaren een opbrengst stelpost geraamd van € 650.000. Dit brengt ook risico’s met zich mee: als alle gemeenten meer BTW compenseren dan in 2023. Heemstede zal dan minder ontvangen dan begroot. Dit is andersom ook het geval: als alle gemeenten minder BTW compenseren dan in 2023. Heemstede zal dan meer ontvangen dan waar nu rekening mee is gehouden. |
|---|---|
Kans | Gemiddeld |
Impact | Het risico voor 2025 t/m 2028 bedraagt € 2.600.00 (4 x € 650.000). Dit risico wordt gemiddeld ingeschat en wordt bepaald op 37,5% van € 2.600.000. Dat is afgerond € 976.000. |
Voorgedaan risico | Geen |
9. Bekostigingsregeling ontheemden Oekraïne | |
Omschrijving | Ter dekking van de kosten die gemeenten maken voor het opvangen van Oekraïense vluchtelingen heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid in 2022 de bekostigingsregeling ontheemden Oekraïne opgezet. In de begroting wordt in de periode 2025 - 2027 uitgegaan van inkomsten uit deze regeling, hoewel het nog niet zeker is dat de bekostigingsregeling de volledige periode onveranderd blijft. Voorzichtigheidshalve zijn er in de jaren 2025 - 2027 lagere inkomsten opgenomen dan in de huidige regeling verwacht zou worden, maar alsnog is er een risico dat het rijk deze middelen stop kan zetten. |
|---|---|
Kans | Klein |
Impact | Er is in de periode 2024 -2027 jaarlijks dekking van uit het rijk opgenomen van € 1.364.900, totaal € 4.094.700. Het risico dat we dit bedrag niet ontvangen wordt laag ingeschat en wordt dus bepaald op 12,5% van € 4.094.700. Dit is € 512.000. |
Voorgedaan risico | Het risico heeft zicht niet voorgedaan. De totale vergoeding voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen is in 2025 volledig dekkend gebleken en het overschot is gestort in de reserve opvang aandachtsgroepen |
10. Garantstellingen leningen | |
Omschrijving | De gemeente staat garant voor een aantal leningen aan onder andere college Hageveld en verschillende sportverenigingen. Jaarlijks wordt zowel de begroting als de jaarrekening van de betrokken organisaties beoordeeld, maar de gemeente loopt desondanks een financieel risico doordat zij aangesproken kan worden door een geldverstrekkende instantie. |
|---|---|
Kans | Gemiddeld |
Impact | De kans dat een organisatie, vereniging of andere instelling niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen, wordt net als voorgaand jaar op gemiddeld geschat. Vanwege krapte op de arbeidsmarkt, gebrek aan vrijwilligers en alsmaar oplopende kosten is er geen aanleiding dit risico te verlagen. Het gemiddelde bedrag per lening, waarvoor de gemeente garant staat, bedraagt ongeveer € 2.540.000. Uitgaande van een gemiddeld risico wordt het risico geschat op 37,50% van € 2.540.000 ofwel afgerond € 953.000 |
Voorgedaan risico | De gemeente is in 2025 niet aangesproken op de uitstaande garantstellingen. Het risico heeft zich niet voorgedaan in 2025. |
11. Exit strategie ICT en outsourcing | |
Omschrijving | Het initiële ICT-outsourcing contract loopt af. Er is een gefaseerde exitstrategie opgesteld als voorbereiding op het aanbesteden van de ICT dienstverlening en over te brengen naar nieuwe outsourcingspartijen. Deze is voorgesteld aan onze huidige ICT leverancier. Door deze fasering verwachten we met het onttrekken van dienstverleningsonderdelen in het huidige contract, en de daarmee gepaarde daling in maandlasten, voldoende dekking te creëren voor nieuw aangegane dienstverlening. Mochten wij geen overeenstemming bereiken over de voorgestelde exit-strategie moeten we nieuwe keuzes maken; doorgaan op basis van de huidige dienstverlening of alles in een keer overzetten naar een nieuwe partij. In het laatste geval verwachten we voor 2025 frictiekosten te maken van €300.000 per jaar vanwege complexiteit en snelheid waarmee dit moet gebeuren. Deze keuzes moeten in afwachting van de al voorgestelde exit-strategie nog bestuurlijk gemaakt worden. |
|---|---|
Kans | p.m. |
Impact | Bij de keuze alles in een keer over te zetten naar een nieuwe partij, waren de te verwachten frictiekosten voor 2025 op p.m. basis ingeschat op €300.000. De complexiteit en snelheid waarmee de overgang diende plaats te vinden vormde de basis voor deze inschatting. |
Voorgedaan risico | De frictiekosten konden worden opgevangen binnen de bestaande budgetten en hebben niet geleidt tot ongedekte lasten. |